 |
|
|
Prorocy Późniejsi
Określenie "prorocy późniejsi" (Nebiim acharonim) odnosi się do pism noszących w tytule imiona proroków-pisarzy żyjących między VIII a III w. przed Chr. W przeciwieństwie do pism należących do zbioru Proroków Wcześniejszych mniej jest w nich odniesień do przeszłości, a główny akcent został położony na prorocką krytykę teraźniejszości .
Ich poczet otwierają dwaj prorocy - Amos i Ozeasz, których życie i nauczanie przypadło na ok. 760-750 r. przed Chr. Nieco później nauczali Micheasz i Izajasz. Księgi, które noszą ich imiona, powstawały stopniowo. Zawierają orędzie proroków zapisane tak, jak zostało zapamiętane, było przeżywane, adaptowane do nowych okoliczności i objaśniane przez kilka następnych pokoleń. Proces stopniowej kompozycji jest wyraźnie widoczny, zwłaszcza w przypadku Księgi Izajasza i Księgi Micheasza.  Obie otrzymały kanoniczny kształt dopiero w VI w. przed Chr., zaś orędzie proroka Izajasza jest zawarte jedynie w pierwszej części dzieła noszącego jego imię (Iz 1-39). Pozostałe rozdziały pochodzą od anonimowego proroka albo proroków, którzy w dwa stulecia później działali i nauczali w duchu mistrza.
Profetyzm osłabł za rządów bezbożnego króla Manassesa (lata 687-642) i jego syna Amona (lata 642-640). Był to czas powszechnego odstępstwa od wiary i wpływów obcych, asyryjskich kultów.
U schyłku VII w., gdy upadała Asyria, a jej miejsce zajęła Babilonia, wystąpili prorocy Nahum i Habakuk, którzy skupili uwagę nie na stanie duchowo-religijnym rodaków, lecz na upadku asyryjskich ciemiężycieli. Niedługo później (587 r. przed Chr.) Jerozolima padła łupem Babilończyków i rozpoczęło się wygnanie babilońskie.  Zanim doszło do zagłady, rodaków przygotowywał na nią prorok Jeremiasz, który działał aż do początków wygnania. Na obczyźnie dzieło Jeremiasza kontynuował Ezechiel, powołany w 592 r. Księga Jeremiasza i Księga Ezechiela oraz współczesnego Jeremiaszowi Sofoniasza zostały opracowane w VI w. przed Chr. w tym samym kręgu "stróżów Tradycji", którzy utrwalili na piśmie nauczanie ich poprzedników.
Tuż po zakończeniu wygnania babilońskiego działali Aggeusz i Zachariasz. Rozstrzygali dylematy, przed jakimi stanęli ci, którzy zdecydowali się na powrót do ziemi przodków. Księgi noszące imiona tych proroków powstały wkrótce potem. Pisemne opracowywanie ich nauk odbywało się znacznie szybciej, bo istniały "precedensy" takich poczynań. Zapisy zintensyfikowały działalność kolejnych proroków-pisarzy. Nadal też trwała adaptacja i aktualizacja, co poświadcza Księga Zachariasza, w której znalazły się zarówno wypowiedzi proroka Zachariasza, jak i nauczanie jego uczniów.
Gruntowna przebudowa życia religijnego trwała w całym okresie perskim (lata 539-333). Wprawdzie nie pojawili się już prorocy tej miary co ci, którzy działali w okresie przedwygnaniowym, ale zapisy prorockiego orędzia przeznaczonego na nowe czasy znalazły się w Księdze Abdiasza, Joela, Jonasza i Malachiasza.
Pod koniec okresu perskiego, czyli w drugiej połowie IV w. przed Chr., zjawisko profetyzmu wygasło. Proroków zastąpili mędrcy. Ich zadanie polegało na czytaniu, objaśnianiu i komentowaniu ksiąg świętych. Ważną rolę odgrywały dwa środowiska: synagoga i szkoła (midrasz). Dzięki opracowaniu i kanonizacji ksiąg świętych Izrael stał się narodem Księgi. Niestrudzone objaśnianie i komentowanie tych ksiąg uczyniło też z niego naród egzegezy biblijnej. Zamknięcie zbioru proroków późniejszych nastąpiło nie później niż w połowie III w. przed Chr.
|
|
|
|
